Wymiana sprzęgła w motocyklu: 8 kroków i moczenie tarcz, o którym się zapomina
Wymiana sprzęgła w motocyklu to jedna z prostszych robót przy silniku, bo w większości konstrukcji cały pakiet siedzi tuż za boczną pokrywą i nie wymaga wyjmowania silnika z ramy. Potrzebujesz kompletu tarcz, oleju z klasą JASO MA, nowej uszczelki pokrywy, klucza dynamometrycznego i jednego popołudnia. Poniżej osiem kroków po kolei, a osobno ten jeden, który pomija się najczęściej i który potrafi zepsuć nowy komplet w pierwszych minutach jazdy.
W tym artykule
Krok 1. Wymiana sprzęgła w motocyklu zaczyna się od zakupów
Zanim odkręcisz pierwszą śrubę, na stole ma leżeć wszystko, czego będziesz potrzebować, bo otwarty silnik nie lubi czekać tydzień na brakującą uszczelkę. Komplet tarcz ciernych dobrany do modelu i rocznika, o czym pisałem w poradniku doboru tarcz sprzęgłowych. Olej silnikowy z klasą JASO MA albo MA2, w ilości z instrukcji plus trochę zapasu na moczenie tarcz. Nowa uszczelka pokrywy sprzęgła, bo stara po zdjęciu pokrywy nadaje się zwykle tylko do kosza, a dobierzesz ją w kategorii Uszczelki Silnika. Nowy filtr oleju, skoro olej i tak leci.
Z narzędzi wystarczy zestaw kluczy nasadowych, klucz dynamometryczny, suwmiarka do sprawdzenia grubości i płaska miska większa, niż ci się wydaje. Instrukcja serwisowa do konkretnego modelu jest ważniejsza niż którekolwiek z narzędzi, bo z niej weźmiesz liczbę tarcz, ich kolejność, momenty dokręcania i grubości graniczne.
Krok 2. Olej, spuścić czy przechylić
W większości motocykli pokrywa sprzęgła sięga poniżej poziomu oleju w misce. Po odkręceniu śrub olej wyleje się na podłogę, chyba że wcześniej go spuścisz albo przechylisz motocykl na stronę przeciwną do pokrywy. Przechylanie działa, ale wymaga pewnego podparcia i drugiej osoby, a każdy ruch przy pracy grozi tym, że silnik wróci do pionu w najgorszym momencie.
Spuszczenie oleju jest prostsze i bezpieczniejsze. Rozgrzej silnik przez kilka minut, żeby olej zrobił się rzadszy, odkręć korek spustowy nad miską, a przy okazji wymień filtr. Jeśli motocykl ma sprzęgło suche, jak część BMW albo Ducati, ten krok cię nie dotyczy, o czym więcej w porównaniu sprzęgła mokrego i suchego.
Krok 3. Pokrywa i uszczelka
Śruby pokrywy bywają różnej długości, więc przed wykręceniem zrób zdjęcie albo wbij je po kolei w kawałek kartonu z narysowanym obrysem pokrywy. Pokrywę zdejmuje się delikatnie, bez podważania śrubokrętem w płaszczyźnie uszczelki, bo rysa na aluminium będzie potem ciekła przez lata. Czasem trzeba lekko postukać gumowym młotkiem albo skorzystać z uszu odlewniczych, jeśli producent je przewidział.
Resztki starej uszczelki zdejmuje się z obu płaszczyzn plastikową skrobaczką, nie stalową, a potem odtłuszcza. W niektórych modelach za pokrywą siedzi jeszcze wewnętrzna pokrywa docisku albo linka sprzęgła, którą trzeba wypiąć z dźwigienki. Instrukcja mówi, co i w jakiej kolejności.
Krok 4. Sprężyny na krzyż
Śruby sprężyn docisku odkręca się stopniowo i na krzyż, po ćwierć obrotu na każdą, tak samo jak śruby głowicy, tylko w drugą stronę. Docisk trzyma pięć albo sześć sprężyn pod napięciem i jeśli wykręcisz jedną do końca, a resztę zostawisz, płyta ustawi się skośnie i potrafi zakleszczyć na prowadzeniu. Zdejmij docisk razem ze sprężynami i odłóż je w kolejności.
To dobry moment na pomiar. Długość swobodną każdej sprężyny porównaj z wartością graniczną z instrukcji, a jeśli choć jedna jest krótsza od pozostałych, komplet idzie do wymiany. Jak mierzyć i kiedy sięgać po wzmocnione, opisałem w tekście o sprężynach sprzęgła.
Krok 5. Stos tarcz i oględziny
Tarcze wyjmuje się z kosza po jednej i układa obok w tej samej kolejności, w jakiej siedziały. Nie po to, żeby je założyć z powrotem, tylko po to, żeby policzyć i zobaczyć układ. W części motocykli skrajne tarcze cierne różnią się od pozostałych, mają inną grubość albo inną średnicę wewnętrzną, a czasem przy piaście siedzi jeszcze pierścień sprężysty albo podkładka antyszarpaniowa. Nowy komplet ma odtworzyć ten układ jeden do jednego, a jak wygląda cały pakiet od środka, pokazałem w tekście o budowie sprzęgła.
Pusty kosz i piasta to najważniejsze oględziny całej roboty. Przejedź paznokciem po rowkach kosza, w których pracują zabieraki tarcz ciernych. Jeśli czujesz stopnie, wybite przez lata uderzeń zabieraków, nowe tarcze będą się w nich zacinać i sprzęgło zacznie szarpać od pierwszego dnia. Płytkie wyrobienia da się wyrównać pilnikiem, głębokie oznaczają wymianę kosza. To samo sprawdź na piaście, po której przesuwają się przekładki stalowe.
Przekładki stalowe sprawdź na szybie ze szczelinomierzem i obejrzyj pod światło. Płaskie, jednolite w kolorze i z gładkimi wypustami mogą wrócić do kosza, przebarwione albo wypaczone idą do wymiany całym kompletem. Cały test rozpisałem w tekście o tarczach ciernych i przekładkach stalowych.
Krok 6. Moczenie nowych tarcz, czyli krok, który się pomija
Nowa tarcza cierna z pudełka jest sucha. Okładzina organiczna i korkowa jest porowata i ma nasiąknąć olejem, zanim zacznie pracować, bo dopiero wtedy tarcie między nią a przekładką jest takie, na jakie liczył producent. Sucha okładzina założona do kosza przez pierwsze sekundy po odpaleniu pracuje bez smarowania i przy pierwszym ruszaniu potrafi się miejscowo przypalić. Taka tarcza nie wróci już do normy, tylko będzie się szklić i ślizgać, a właściciel dojdzie do wniosku, że komplet był wadliwy.
Newfren w instrukcji montażu każe namoczyć tarcze cierne w oleju silnikowym przed założeniem i tę samą zasadę powtarza większość producentów zamienników. Wystarczy płaska miska i tyle świeżego oleju, żeby zakryć tarcze. Kilkadziesiąt minut to minimum, noc jest wygodniejsza, bo tarcze można zostawić w misce po zakupach dzień wcześniej. Olej ma być ten sam, który wlejesz do silnika, z klasą JASO MA, o czym pisałem w tekście o oleju i sprzęgle mokrym. Przekładek stalowych moczyć nie trzeba, wystarczy przetrzeć je olejem przed ułożeniem.
Krok 7. Montaż i moment dokręcenia
Stos układa się w odwrotnej kolejności niż wyjmowałeś, zaczynając od tego, co siedziało najgłębiej. Cierna, stalowa, cierna, stalowa, aż do ostatniej, z zachowaniem ewentualnych skrajnych tarcz o innym wymiarze. Zabieraki tarcz ciernych mają wejść w rowki kosza bez oporu, a wypusty przekładek w rowki piasty. Jeśli coś nie wchodzi, to nie jest moment na młotek, tylko na sprawdzenie, czy komplet jest właściwy.
Docisk zakłada się z powrotem, a śruby sprężyn dokręca stopniowo i na krzyż, tym razem do momentu z instrukcji. To zwykle niewielka wartość, bo śruby są krótkie i wkręcone w aluminium, więc bez klucza dynamometrycznego łatwo je urwać albo zerwać gwint w piaście. Potem nowa uszczelka, pokrywa, śruby z kartonu na swoje miejsca, również na krzyż i z momentem, filtr, olej do poziomu z instrukcji. Przed odpaleniem sprawdź luz na klamce, bo nowe, grubsze tarcze zmieniają położenie docisku i luz zwykle trzeba ustawić na nowo.
Krok 8. Docieranie
Nowe okładziny nie przylegają jeszcze do przekładek całą powierzchnią, tylko najwyższymi punktami. Przez pierwsze sto do dwustu kilometrów jedź spokojnie, bez ostrego otwierania gazu na wysokich obrotach, bez startów spod świateł i bez długiego półsprzęgła. Okładziny dopasują się do przekładek, załączenie zrobi się gładsze, a sprzęgło zacznie trzymać pełny moment. Po docieraniu warto raz jeszcze sprawdzić luz na klamce, bo po ułożeniu się pakietu potrafi się zmienić.
Co widać zza lady
Kilka razy w sezonie wraca do nas komplet z opisem „tarcze wadliwe, sprzęgło ślizga się od pierwszego dnia”. Oglądam je i prawie zawsze widzę to samo, miejscowo zeszkloną okładzinę z ciemniejszymi plamami, taką, jaką zostawia suchy montaż. Pytam wtedy, czy tarcze były moczone, i odpowiedź zwykle brzmi, że nie, bo w pudełku nie było o tym mowy. Bywa, że nie było, bo instrukcja montażu leży na stronie producenta, nie w kartonie.
Drugi powód zwrotów to olej. Nowe tarcze, namoczone jak trzeba, założone na świeży olej samochodowy albo motocyklowy z klasą MB, ślizgają się dokładnie tak samo jak suche. Zanim uznasz komplet za wadliwy, sprawdź te dwie rzeczy, bo obie da się naprawić za cenę oleju. Komplety tarcz i sprężyny znajdziesz w kategorii Sprzęgła i Tarcze Sprzęgła, a jeśli nie wiesz, czy sprzęgło w ogóle wymaga wymiany, zacznij od objawów zużytego sprzęgła.
Krótko
Kup wszystko przed otwarciem silnika, spuść olej, zdejmij pokrywę bez podważania, sprężyny odkręcaj na krzyż, stos wyjmuj w kolejności i obejrzyj kosz. Nowe tarcze cierne namocz w oleju, najlepiej przez noc. Złóż w odwrotnej kolejności, dokręć dynamometrycznie, wlej olej z klasą JASO MA, ustaw luz klamki i przez pierwsze sto, dwieście kilometrów jedź spokojnie. Który materiał okładziny wybrać do swojej jazdy, opisałem w tekście o rodzajach tarcz sprzęgłowych.
Najczęstsze pytania
Co ile robi się wymianę sprzęgła w motocyklu?
Nie ma stałego przebiegu. Tarcze cierne wymienia się wtedy, gdy ich grubość spadnie poniżej wartości granicznej z instrukcji serwisowej albo gdy pojawią się objawy, czyli ślizg pod gazem, szarpanie przy ruszaniu lub sprzęgło, które nie chce się rozłączyć. Spokojna jazda po drogach daje dziesiątki tysięcy kilometrów, ciągłe półsprzęgło w terenie skraca ten czas wielokrotnie.
Czy nowe tarcze sprzęgłowe trzeba moczyć w oleju przed montażem?
Tak, jeśli sprzęgło jest mokre. Sucha okładzina założona do kosza pracuje przez pierwsze chwile bez smarowania i potrafi się przypalić, zanim olej do niej dotrze. Tarcze cierne wkłada się do świeżego oleju silnikowego na kilkadziesiąt minut, a najlepiej na noc, i dopiero potem układa w stos.
Jak docierać sprzęgło po wymianie tarcz?
Przez pierwsze sto do dwustu kilometrów jeździ się spokojnie, bez ostrego otwierania gazu na wysokich obrotach, bez startów spod świateł i bez długiego półsprzęgła. Okładziny muszą się dopasować do przekładek na całej powierzchni. Po dotarciu załączenie robi się gładsze, a sprzęgło trzyma pełny moment.
Czy do wymiany tarcz sprzęgłowych trzeba spuszczać olej?
W większości motocykli pokrywa sprzęgła siedzi poniżej poziomu oleju, więc po jej zdjęciu olej wyleje się na podłogę. Da się tego uniknąć, przechylając motocykl na stronę przeciwną do pokrywy, ale to pracuje tylko przy pewnym podparciu. Skoro olej i tak wymaga wymiany co jakiś czas, prościej połączyć obie czynności.
