Motor czy motocykl? Sprawdzamy, która z tych form jest poprawna
Motor czy motocykl? Ten spór potrafi rozpalić stację benzynową szybciej niż dyskusja o łańcuchu i kardanie. Jedni pilnują, że „motor to silnik”, drudzy całe życie jeżdżą na motorach i nie zamierzają przestawać. Sprawdziliśmy, co na to słowniki i historia. Krótka wersja brzmi tak, że obie formy są w porządku, a dłuższa jest ciekawsza, bo zaczyna się od płonącego siodełka w 1885 roku.
Od roweru do płonącego siodełka, czyli pierwszy motocykl
Jednoślady z silnikiem wyrosły wprost z rowerów. Już w latach 1867-1869 Francuzi Pierre Michaux i Louis-Guillaume Perreaux wcisnęli mały silnik parowy w rowerową ramę, a za oceanem to samo robił Amerykanin Sylvester Roper. Za oficjalny początek gatunku uznaje się jednak rok 1885, gdy Niemcy Gottlieb Daimler i Wilhelm Maybach zbudowali drewniany pojazd z jednocylindrowym silnikiem benzynowym o pojemności 264 cm³ i mocy pół konia mechanicznego. Nazwali go Reitwagen, czyli wóz do jazdy wierzchem.
Pierwszą udokumentowaną trasę przejechał nim 18 listopada 1885 roku siedemnastoletni syn konstruktora, Paul Daimler. Rozpędził się do jakichś 11 km/h, a w trakcie przejażdżki zapaliło mu się siodełko, bo rura żarowa zapłonu siedziała bezpośrednio pod nim. Tak, pierwszy motocyklista w historii dosłownie płonął z pasji do jednośladów.
Motor, Motorrad i motocykl, czyli językowa podróż
Niemcy szybko nazwali nową maszynę słowem Motorrad, czyli w dosłownym tłumaczeniu motorowe koło. I to właśnie z tego kierunku, przez potoczne skracanie, do polszczyzny trafił „motor” jako nazwa całego pojazdu. Formę „motocykl” zawdzięczamy z kolei francuskiemu słowu motocyclette, złożonemu z silnikowego „moto” i greckiego „kyklos”, czyli koła.
W Polsce oba słowa żyły obok siebie od zawsze. W czasach przedwojennego Sokoła i Lecha oraz powojennych SHL, WFM, Junaków i WSK po prostu jeździło się na motorach, tak mówiła ulica, warsztat i podwórko. „Motocykl” brzmiał oficjalnie i takim językiem pisały urzędy oraz prasa. Skoro obie formy przetrwały do dziś, ktoś musiał w końcu rozstrzygnąć, czy któraś jest błędem.
Motor to przecież silnik
Główny zarzut przeciwników „motoru” brzmi znajomo. Motor to jednostka napędowa, więc mówiąc, że jeździsz na motorze, twierdzisz, że siedzisz okrakiem na silniku. Tyle że język nie działa jak katalog części i jedno słowo może nosić kilka znaczeń naraz.
Słownik języka polskiego PWN notuje „motor” w dwóch znaczeniach, jako silnik oraz jako potoczne określenie motocykla. Potwierdza to poradnia językowa PWN, w której prof. Mirosław Bańko uciął sprawę krótko: „motor to potocznie motocykl”. Żadnego błędu tu nie ma. Różnica dotyczy wyłącznie rejestru, bo w rozmowie przy garażu „motor” pasuje idealnie, natomiast w dowodzie rejestracyjnym, na egzaminie na kategorię A i w przepisach ruchu drogowego zawsze spotkasz „motocykl”.
A Ty jeździsz na motorze czy na motocyklu?
Ja prywatnie mówię „motocykl” i tak piszę na naszym blogu, ale nikogo nie poprawiam i uszy mnie nie bolą, gdy klient pyta o części do motoru. Przez ladę sklepu przewinęły się tysiące osób mówiących i tak, i tak, a łączyło je dokładnie to samo, czyli pasja do dwóch kółek. Zresztą moja własna przygoda też zaczęła się od „motoru”, konkretnie od pożyczonej WSK, która skończyła w basenie, ale to już osobna historia.
Więc jeźdź, na czym chcesz i mów, jak chcesz. Ważne, żeby gumy było czym palić, a na moją lewą rękę w górze możesz liczyć zawsze, niezależnie od tego, jak nazywasz swój jednoślad.
Motor i motocykl w pytaniach i odpowiedziach
Czy mówienie „motor” na motocykl to błąd językowy?
Nie. Słownik języka polskiego PWN notuje „motor” jako potoczne określenie motocykla, a poradnia językowa PWN wprost potwierdza poprawność tej formy. To słowo z języka codziennego, nie z urzędowego.
Skąd wzięło się słowo motocykl?
Z francuskiego motocyclette, które łączy cząstkę „moto”, odnoszącą się do silnika, z greckim „kyklos”, czyli kołem. „Motor” jako nazwa pojazdu przyszedł do polszczyzny inną drogą, przez skracanie niemieckiego Motorrad.
Jaki był pierwszy motocykl na świecie?
Za pierwszy motocykl z silnikiem spalinowym uznaje się Reitwagen, zbudowany w 1885 roku przez Gottlieba Daimlera i Wilhelma Maybacha. Miał jednocylindrowy silnik o pojemności 264 cm³, moc pół konia mechanicznego i rozpędzał się do około 11 km/h. Wcześniej, w latach 1867-1869, powstawały jednoślady z silnikami parowymi.
Jak jest poprawnie w dokumentach i przepisach?
W języku oficjalnym funkcjonuje wyłącznie „motocykl”. Tę formę znajdziesz w prawie o ruchu drogowym, w dowodzie rejestracyjnym i przy egzaminie na prawo jazdy kategorii A. „Motor” pozostaje określeniem potocznym.
